چهارشنبه, ۰۳ آبان ۱۳۹۶ ۲۱:۰۱ ۹۶
طبقه بندی: مقالات
چچ
اوقات فراغت از منظر روان شناسی

اوقات فراغت از منظر روان شناسی

اوقات فراغت همواره بستر مناسبی برای خلاقیت ها و نوآوری ها بوده است; زیرا انسان در اوقات فراغت می تواند با طیب خاطر و آزادانه اندیشه کند و در حل مسائلی که در حوزه شناختی او مطرح است از تفکر خلاق خود بهره بگیرد.

برنامه ریزی صحیح در زمینه اوقات و بهره گیری مناسب از آن می تواند اثرات مثبت فراوانی در زندگی انسان بر جای گذارد. در زیر به برخی از این اثرات اشاره می کنیم:
 
1- اوقات فراغت و خلاقیت: تحقیقات انجام شده در زمینه ویژگی های افراد خلاق نشان می دهد که آنان علاوه بر این که از هوش سرشار و صراحت و انعطاف پذیری بالایی برخوردار هستند، از اوقات فراغت خود حداکثر بهره را گرفته و با آزاداندیشی و تفکر خلاق خود، مسائل مختلف را بررسی می کنند و در این فرصت های آزاد به راه حل های نو دست می یابند; زیرا وجود فشار زمان یا فشار وقت در غیر ایام فراغت و در زندگی روزمره، زمینه ساز تنش و اضطراب بوده و وجود اضطراب شدید نیز یکی از آفات تفکر خلاق است.
 
علاوه بر این تحقیقات و مطالعات انجام شده حاکی از آن است که اوقات فراغت همواره بستر مناسبی برای خلاقیت ها و نوآوری ها بوده است; زیرا انسان در اوقات فراغت می تواند با طیب خاطر و آزادانه اندیشه کند و در حل مسائلی که در حوزه شناختی او مطرح است از تفکر خلاق خود بهره بگیرد.
 
2- اوقات فراغت و بهداشت روانی: وجود اوقات فراغت در طول زندگی می تواند نقش مؤثری در سلامت و بهداشت روانی افراد داشته باشد. اشتغال مستمر و بدون وقفه فکری یا عملی افراد، خستگی جسمی و ذهنی انسان را به دنبال دارد به گونه ای که فرد به تدریج نشاط و شادابی خود را از دست می دهد.
 
فقدان حداقلی از اوقات فراغت در زندگی روزمره باعث افزایش اضطراب و فشار روانی شده، زمینه اختلال در قوای حسی و ادراکی را فراهم می کند. در طول سال تحصیلی نیز هرگز نباید شاگردان را به مطالعه مستمر و بی وقفه مجبور کرد و مانع از استفاده آن ها از زنگ های تفریح و استراحت و بهره گیری از اوقات فراغت شد; زیرا فشار ذهنی و روانی ناشی از فعالیت ها و مشغله های مستمر نه تنها موجب ایجاد اختلال در بهداشت روانی فرد می شود، بلکه قدرت فراگیری، ادراک مطالب و نگهداری ذهنی را به حداقل می رساند.
 
3- اوقات فراغت و اصلاح رفتار: کثرت و استمرار فعالیت های ذهنی و درسی و یا عملی در زندگی روزمره بدون بهره گیری از فرصت های آزاد ممکن است به تدریج موجب پدیدار شدن بعضی از عادات یا رفتارهای نامطلوب در انسان شود. این مساله در بین دانش آموزان مدارس به ویژه در مقطع راهنمایی و متوسطه به دلیل تراکم و فشردگی برنامه های درسی بیش تر قابل ملاحظه است. باید توجه داشت که انحرافات اخلاقی و رفتاری به صورت ناگهانی ظاهر نمی شود، بلکه به تدریج پدیدار می گردد.
 
بنابراین، از اوقات فراغت می توان به عنوان مناسب ترین زمینه برای اصلاح بسیاری از اختلالات رفتاری پرخاشگری، افسردگی، کم رویی و... بهره گرفت.
 
4- اوقات فراغت و بهره گیری از توان و استعداد دانش آموزان: به طور متوسط دانش آموزان روزانه بیش از 3 ساعت و در ایام تعطیلی در حدود 10 ساعت وقت فراغت دارند که باید به نحوی گذرانده شود. (4)
 
بنابراین، ایام تابستان بیش ترین وقت برای بهره گیری از این توان و استعدادهای موجود و بالقوه دانش آموزان است. با به کارگیری نیرو و توان و استعدادهای مختلف دانش آموزان در اوقات فراغت، از هدر رفتن و هرز دادن نیروهای نسل جوان و نوجوان جلوگیری به عمل خواهد آمد و در نتیجه، می توان آن ها را با انواع فعالیت های شناختی و ذهنی و یا کارهای فنی و تجربی آشنا نمود تا در جهت کمک به خانواده و جامعه خود و خودکفایی آن ها مؤثر و مفید واقع شوند; به ویژه پرداختن به آن نوع فعالیت هایی که مطابق میل و رغبت و علاقه قلبی آنان باشد.
 
در خاتمه لازم است توجه اولیا و مربیان و خانواده ها را به این هشدار مهم معطوف داریم که علی رغم تمام ثمرات مثبت اوقات فراغت و لزوم وجود آن در زندگی هر انسان، یک واقعیت تلخ و ناخوشایند نیز در لابلای آن به چشم می خورد و آن این که به خاطر نبودن برنامه های آموزشی و تربیتی فراگیر و کمبود امکانات و ضعف اقتصادی و فقر بعضی اقشار مردم و عدم امکان بهره گیری از برنامه های مختلف در اوقات فراغت به خصوص در تعطیلات طولانی تابستان و... زمنیه افزایش بزهکاری ها و انحرافات اخلاقی نیز بیش تر فراهم می شود. بررسی ها و مطالعات انجام شده در ارتباط با بزهکاری کودکان و نوجوانان حاکی از این واقعیت تلخ است که در اغلب موارد انحرافات اخلاقی و آسیب پذیری های اجتماعی با اوقات فراغت دانش آموزان همبستگی دارد; یعنی همواره شروع یا افزایش کژروی ها و بزهکاری های کودکان و نوجوانان در ایام فراغت به خصوص در طول تعطیلات مدارس بوده است. این مساله می تواند از طرف خانواده ها کاملا ملموس و مشهود باشد که اکثر انحرافات اخلاقی دانش آموزان در ایام فراغت و تعطیلات شکل می گیرد; به گونه ای که بعضی از دست اندرکاران علوم تربیتی چنین تعبیر کرده اند: «تابستان دریچه ای به سوی بزهکاری و انحراف اخلاقی ». بنابراین، در چنین شرایطی، خانواده هایی که علاقه مند به تربیت صحیح فرزندان خود هستند باید این هشدار را جدی تلقی کنند و با توجیه عقلانی و منطقی فرزندان عزیر خود به بهره گیری صحیح و مناسب از فرصت ها، زمینه پیشگیری هر گونه انحراف و کژی اخلاقی را فراهم نمایند.

نوع:
منبع درج : پایگاه اطلاع رسانی حوزه