چهارشنبه, ۰۱ دی ۱۳۹۵ ۰۹:۰۲ ۶۸
طبقه بندی: مقالات
چچ
2KfYrtmE2KfZgiDYr9ixINit2YjYstmHIC8g2KfYrdiz2KfZhiDZgdix2K/ZiiDZiCDYp9is2KrZhdin2LnZig==

اخلاق در حوزه / احسان فردی و اجتماعی

بی شک همین که خداوند عالم از کسی راضی باشد، بالاترین مقامات انسانی است.

بسم اللّه الرحمن الرحیم
 
ان المتقین فی جنات و عیون آخذین ما آتاهم ربهم انهم کانوا قبل ذلک محسنین؛ ذاریات/16، خداوند در این آیه شریفه اهل تقوا را توصیف می کند و کلمه ان تحقیقیه هم می آورد که لزوم و حتمیت هم در آن نهفته است.
 
این که اهل تقوا آینده درخشانی دارند و در چشمه سارها زندگی می کنند.
 
آخذین ما آتاهم ربهم؛ این فراز از آیه بیانگر این مطالب است که رضایت، بین دو طرف وجود دارد، هم آن بندگان از عطیه ای که خداوند به آنها داده، راضی اند و هم خداوند از آنها راضی است و عطیه ای را از مقامات و درجات به آنها داده است.
 
و بی شک همین که خداوند عالم از کسی راضی باشد، بالاترین مقامات انسانی است.
 
در ادامه آیه آمده: انهم کانوا قبل ذلک محسنین؛ تا به حال بحث درباره نشئه آخرت بود، الان بحث این است که آن کسانی که در آنجا در عیون و جنات هستند و در مقام رضا به سر می برند، در عالم دنیا چه قدم هایی را برداشته اند و اصولا ما چه رفتاری را باید در اینجا داشته باشیم تا در آخرت به آن مقامات برسیم؟ قرآن، این افراد رستگار را محسنین می نامد.
 
خوب است برای توضیح مطلب یک مقدمه ای را ذکر نمائیم؛ انسان دارای دو حالت است: یک حالت فردی و دیگر حالت اجتماعی، یعنی انسان می تواند طوری زندگی کند که در یک حالت تنهایی باشد و با اجتماع سروکاری نداشته باشد و یا این که با جامعه همراه باشد؛ این دو حالت در درون انسان است و لذا این سؤال مطرح می شود که ما کدام یک از این دو روش را انتخاب کنیم؟ دسته ای خیال می کنند که اگر انفرادی زندگی کنند و از اجتماع کنار بکشند به کمال می رسند و لذا این گروه، گوشه گیری را انتخاب می کنند و ریاضت های غیرشرعی می کشند که الان در کشورهایی چون هندوستان چنین افرادی هستند.
 
در برابر این رفتار، یک گرایش دیگری است که می گویند: رفتار نوع اول غلط است و انسان باید در اجتماع مشغول کارهای اجتماعی باشد، و گرنه خودش به تنهایی کاره ای نیست.
 
دین مبین اسلام می فرماید: نه این درست است و نه آن؛ چون خلقت انسان طوری است که هم به جنبه فردی و هم به جنبه اجتماعی انسان توجه دارد و لذا اگر بخواهیم به یک جنبه توجه کنیم و جنبه دیگر را کنار بگذاریم، معلوم است که این رفتار غلط است.
 
طبق دستورات قرآن، ما باید طوری رفتار کنیم که در عین زندگی اجتماعی، مراقب حالت انفرادی خودمان باشیم و از طرف دیگر در حالت شخصی، روحیه اجتماعی خودمان را حفظ کنیم.
 
دلیلش هم این است که آن دستی که ما را آفریده، خواسته ما هر دو حالت را داشته باشیم.
 
در ادامه آیه آمده: کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون و بالاسحار هم یستغفرون؛ هم چنان که انسان هم روحیه فردی دارد و هم اجتماعی، احسان هم نوع فردی دارد و هم نوع اجتماعی آیه می فرماید: چنین افراد متقی، در دنیا اهل احسان و کارهای پسندیده بودند و اولین کار حسنه آنها هم مربوط به شخص خودشان بود.
 
این که از اجتماع منقطع می شوند و با یک منبع دیگری ارتباط برقرار می کنند، و این که خداوند از احسان فردی شروع کرده، ممکن است یک نکته اش این باشد که احسان فردی اهمیتش بیشتر است.
 
کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون؛ یعنی این طور نبود که اول شب تا آخرش را بخوابند، بلکه اندکی از شب را می خوابند و نه تنها بیدار می مانند، بلکه در آن بیداری هم وظایفی را انجام می دادند و بالاسحار هم یستغفرون؛ در دل شب از خدا طلب عفو نموده و در نزدیکی های نماز صبح از خداوند متعال طلب آمرزش می کردند.
 
این تربیت فردی، برای رسیدن یک انسان به حالت ملکوتی و سلوک الی اللّه است.
 
بنابراین اگر انسان تنها جنبه اجتماعی داشته بود، معنا ندارد که به او بگویی دل شب بلند شو و به تنهایی به راز و نیاز بپرداز.
 
به این ترتیب دانستیم که اسلام در مقطعی انسان را یک فرد جدای از اجتماع حساب می کند و برای تربیت فردی اش یک راهی را نشان می دهد؛ ولی از آن طرف نخواسته که انسان از جامعه و اجتماع معزول باشد و لذا در آیه آمده: و فی اموالهم حق للسائل و المحروم؛ یعنی آن متقین، مردمی هستند که به طرف مردم ناتوان توجه دارند.
 
قرآن نمونه های فراوانی از احسان های اجتماعی را ذکر نموده است.
 
خداوند حضرت یوسف را در قرآن از محسنین می شمارد و می فرماید: نبئنا بتاویله انا نراک من المحسنین؛ روایتی است که حضرت امام صادق علیه السلام اعمال صالح جناب یوسف نبی که در زندان صورت می داده را برمی شمارد.
 
کان یوسّع المجلس؛ یعنی حضرت یوسف برای افراد تازه وارد، جا را وسیع می کرد تا شخص در آنجا بنشیند.
 
و یستقرض للمحتاج؛ اگر کسی به پول احتیاج پیدا می کرد و خودش هم نمی توانست برآورده کند، از دیگران برایش پول قرض می کرد.
 
و یعین الضعیف؛ کافی2/637، افراد ناتوان را در زندان کمک و یاری می رساند.
 
ممکن است این کارهای اجتماعی برای انسان اندک و ناچیز باشد، ولی اگر انسان آنها را برای خدا انجام دهد، یک صفای روحی پیدا می کند، یک روشن بینی برایش حاصل و دریچه ای به سوی کمال برایش گشوده می شود.
 
پس نتیجه بحث این شد که متقین در عالم آخرت، همان محسنین در دنیا هستند.
 
محسنین کسانی هستند که هم احسان فردی دارند، مثل خواندن نماز شب، و هم احسان های اجتماعی دارند. خدای ما را از محسنین درگاهت قرار بده.

نوع:
منبع درج : پایگاه اطلاع رسانی حوزه
No Cache
Gt: 1.6989858945211
Qt: 1.4798648357391