سه شنبه, ۱۳ بهمن ۱۳۹۴ ۱۳:۰۷ ۱۲۳
طبقه بندی: دبیرخانه
چچ
بیگانگی همسایه ها در دنیای مدرنیته

بیگانگی همسایه ها در دنیای مدرنیته

هر چند با ریختن سقف خانه روی سر «اجاره‌نشین‌ها»ی مهرجویی، ‌فیلم تمام شد؛ اما آنچه در لایه‌های زیرین فیلم کمتر دیده شد، پایانی بر زندگی و تعامل بین همسایه‌ای بود، همان فرهنگی که امروز در گذار از سنت به مدرنیته چنان بالا گرفته که دیگر همسایه‌های دیوار به دیوار هم همدیگر را نمی‌شناسند، چه برسد به اینکه با یکدیگر ارتباط و تعاملی داشته باشند.

خوشمان بیاید یا نیاید فرهنگ ما در چند سال اخیر در لابه‌لای تاثیرپذیری از ملزومات زندگی مدرن از پیامک، ایمیل و چت گرفته تا هزار و یک تکنولوژی جدید دیگر، این‌قدر دست‌خوش تغییر شده که دیگر یادمان نیاید، روزی برای برگزاری مجلسی خودمانی می‌توانستیم روی خانه همسایه حساب باز کنیم، یا اگر شب و نیمه شبی میهمان برایمان می‌آمد، این نان، پیاز و تخم‌مرغ همسایه بود که شام میهمان ناخوانده‌مان می‌شد.

به کجا چنین شتابان!

این روزها اگر غیر از ایام خاصی مثل محرم یا ماه رمضان، با کاسه‌ای آش در خانه همسایه را بزنید، نگاه حیران آن‌هاست که پذیرای شما می‌شود؛ اما پای درددل و حسرت گذشته قدیمی‌ها که بنشینید، آن‌ها خوب به خاطر دارند روزگاری را که هر همسایه‌ای که بویی از غذا به او می‌رسید، سهمی هر چند اندک در آن غذا داشت.

ما عوض شده‌ایم یا مردم، شاید بزرگ‌ترها بارها و بارها این سوال را از خود پرسیده باشند و ما هم با همین سوال به سراغ کارشناسان رفتیم که یک کارشناس امور مذهبی در این خصوص به خبرنگار ما می‌گوید: یکی از مشکلات امروز که تعامل بین همسایه‌‌ای و زندگی اجتماعی ما را دچار تغییر کرده، روی آوردن به زندگی ماشینی است و ابزاری که در ظاهر باید در خدمت بشر می‌بود، امروز بشر به نوعی در خدمت آن قرار گرفته‌ است.

حجت‌الاسلام اسدا... اسدی با اظهار تأسف از اینکه تکنولوژی و مدرنیته در قالب آموزه‌های معرفتی و دینی قرار نگرفته، ادامه می‌دهد: با وجود اینکه امروز خدمات‌ و رفاه برای مردم زیاد شده؛ اما احساس آرامش و لذتی که در گذشته وجود داشت، امروز کمتر در جامعه دیده می‌شود.

هدفی گم شده میان ابزار

وی بازگشت به سبک زندگی دینی و قرآنی را یکی از راه‌های برون‌رفت از مشکلات امروز اجتماع عنوان می‌کند و می‌افزاید: البته برای اینکه امروز روابط انسانی میان خانواده، همسایه‌ها و اجتماع زیاد شود، باید آموزه‌های دینی را در قالب‌های جدید و با بهره‌گیری از ابزار‌های امروزی به مخاطب ارائه کنیم.

این کارشناس مذهبی با انتقاد از اینکه گاهی ابزار و امکانات تبدیل به هدف ما در زندگی می‌شود، تصریح می‌کند: وجود امکانات روز موجب شده که در برخی زندگی‌ها، بیشتر مفاهیم دین به فراموشی سپرده شود و بر کیفیت و محتوای زندگی‌ها تأثیر‌گذار باشد.
وی ارتباط میان همسایه‌ها به شیوه‌ای که در گذشته وجود داشت را یکی از مهم‌ترین سبک‌های زندگی دینی عنوان می‌کند و یادآور می‌شود: مردم این روزها به طور حضوری همدیگر را کمتر می‌بینند و از احساسات و عواطف همدیگر بی‌خبرند و از این رو پس از بروز بیماری‌ها، فشارهای روحی و روانی و... از زندگی تنهای خود احساس رضایت ندارند؛ هر چند که امکانات زیادی اطرافشان وجود دارد.

چرا همدل نیستیم؟

حجت‌الاسلام اسدی، وجود مجالس هفته‌ای و ماهیانه در منازل را یکی از نمادهای نوع‌دوستی و مردم‌خواهی ایرانیان از دیرباز معرفی می‌کند و می‌گوید: هر چند برگزاری مراسم دینی بسیار سفارش شده؛ اما با مکانیزه شدن زندگی اجتماعی روحیه همدلی و صفا از میان همسایه‌ها و فامیل کم شده است.

وی خاطر‌نشان می‌کند: امروزه یکی از اهداف گسترش ابزار و تکنولوژی، سرعت در ارتباطات است؛ اما خود تکنولوژی وقت زیادی را از جامعه می‌گیرد که گسترش شبکه‌های تلویزیونی یکی از نمونه‌های آن است. اگر شبکه‌های تلویزیونی امروز زیاد شده به همان نسبت برنامه‌ها، فیلم‌ها و... هم افزایش یافته و همین موجب آسیب‌های ارتباطی زیادی برای خانواده‌ها شده است.
وی ادامه می‌دهد: گسترش جلسات خانگی و محلی، دادن آموزش‌های کاربردی به افراد و نشان دادن جایگاه آموزه‌های دینی، می‌تواند مهم‌ترین راه بازگشت به خود اجتماعی باشد.

امنیت همسایه‌محور!

یک کارشناس مسائل اجتماعی نیز در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به اینکه همسایگی، تداوم حیات اجتماعی در محدوده محله است، می‌گوید: از مزایای ارتباط میان همسایه‌ها می‌توان به ثبات و ارتقای امنیت محله و تبدیل روابط ثانویه به اولیه همچون دوستی و خانوادگی از طریق ریز نهادهای اجتماعی محلی مانند مسجد اشاره کرد.

دکتر غلامرضا حسنی با بیان اینکه گاهی جوان‌ترها به دلیل مشکلات مختلف اقتصادی و فرهنگی، مجبور به ترک محل سکونت خود هستند، می‌افزاید: این امر خود موجب می‌شود تا افراد ساکن در یک محل به علت تغییرات گسترده که ناشی از مهاجرت بین محله‌ای و اجاره‌نشینی است، همدیگر را نشناسند و ارتباطی میان آن‌ها ایجاد نشود.

تقابل سنت و مدرنیته^pوی ادامه می‌دهد: در گذشته برخی نیازها مثل وصل کردن انشعاب آب،گاز ، رفع اختلافات محلی در حوزه مشارکت و... همه محلی بود و با کمک و مشارکت افراد یک محل رفع می‌شد، به علاوه ذهنیت افراد مشارکتی بود و رقابت در آن نقشی نداشت؛ اما امروز بسیاری امور محلات را سازمان‌ها و نهادهایی همچون شرکت برق، مخابرات و... بر عهده‌ دارند.
این جامعه‌شناس با اشاره به اینکه با استقرار مدرنیته در جامعه نوعی رقابت در محلات جای مشارکت را گرفته است، بیان می‌کند: در این نوع ذهنیت، افراد از یکدیگر فاصله می‌گیرند و مشغولیت‌هایی که به‌تبع آن ایجاد می‌شود، فرصت تعامل میان همسایه‌ها را از بین می‌برد.

رویش دوباره نهادهای اجتماعی

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه این روابط میان‌محله‌ای ترمیم‌شدنی است، اظهار می‌کند: تشکیل انجمن‌های محلی و فعالیت‌هایی در قالب‌های جدید می‌تواند موجب تمرکز جمعیت شود و فقط این روند را احیا کند؛ البته دیگر نمی‌توان به آن شکل گذشته که هر محله‌ای یک معتمد داشت و مشکلات و مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را حل می‌کرد، بازگشت.
وی ادامه می‌دهد: امروز باید توجه کرد که توسعه شهری بدون مشارکت افراد ممکن نیست و به این راستا باید افراد را در چارچوب نهادها و انجمن‌های محلی در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی همچون راه‌اندازی صندوق‌های خیریه و... در قالب سازمان‌های مردمی، سامان‌دهی کرد.

سبک زندگی متغیر

حسنی می‌گوید: باید حضور نهادهای مردمی با قالب‌های جدید را پذیرفت تا بتوان از این طریق به مقابله با آسیب‌ها رفت.
وی مدرنیته و تغییر سبک زندگی را یکی دیگر از عوامل فراموشی روابط میان همسایه‌ای برمی‌شمرد و خاطر نشان می‌کند: امروز رسانه‌ها در تغییر سبک زندگی، چنان دقیق فعالیت کرده‌اند که می‌توان نشانه‌های آن را حتی در روستاها نیز دید و نباید قدرت رسانه‌ها را نادیده گرفت.

این کارشناس مسائل اجتماعی با اشاره به اینکه ترددهای بین‌شهری، درون‌شهری و به‌تبع آن مسافرت، امروز بدون تردد در فضای مجازی شکل می‌گیرد، تشریح می‌کند: جهان اجتماعی مجازی در حال گسترش بوده و در آن ارزش و غیر‌ارزش‌ها کمی متفاوت است، نمی‌توان به این پیشرفت بی‌تفاوت بود و فقط سنتی فکر کرد؛ بلکه باید با استفاده از ابزارهای روز، این فرهنگ را در چارچوب‌ ارزش‌ها غنا بخشید.
حسنی، گریزی به ظرفیت‌های فرهنگی موجود در جامعه می‌زند و ادامه می‌دهد: باید این ظرفیت را باور کرد و فقط از تهاجم فرهنگی دشمن احساس خطر نکنیم؛ بلکه باید از همان ابزارها برای انتقال فرهنگ در جامعه استفاده کنیم.

و سبکی نو دراندازیم

وی الگو‌سازی برای سبک زندگی در زدودن آسیب‌ها را یک ضرورت بر‌شمرده و ادامه می‌دهد: در حوزه علما، نخبگان، ورزشکاران و... و با استفاده از زبان هنر می‌توان به این الگوسازی اقدام کرد و سبک جدیدی در زندگی به راه انداخت، هرچند ممکن است 10سال طول بکشد؛ اما نتیجه آن می‌تواند نتیجه‌بخش باشد.

حسنی، اجتماعی کردن افراد را کاری سخت برشمرده و می‌گوید: امروز باید بنیان‌های اجتماعی در مهدکودک‌ها، مدارس و دیگر نهادهای آموزشی فعال شود تا در آینده بتوانیم افرادی اجتماعی تحویل جامعه بدهیم؛ البته باید برای آن‌هایی که این سبک را دنبال می‌کنند نیز آموزش‌هایی وجود داشته باشد تا گفتمان اصولی آن انجام شود.

این جامعه‌شناس، تعریف نشدن ارتباط در جامعه را دلیل بسیاری از مشکلات دانسته و می‌افزاید: امروزه تعامل با جهان خطرناک نیست؛ بلکه خطر در چگونگی ارتباط است که در این زمینه باید جایگاه ارتباط با استفاده از معیارهای دینی، اخلاقی، حقوق شهروندی و... در چارچوب اعتقادات جامعه به افراد آموزش داده شود.

وی با بیان اینکه امروز صداوسیما به دلیل وسعت فعالیتی که دارد، باید الگو‌سازی کند، ‌می‌‌افزاید: امروز سبک زندگی در صداوسیما مغایر با فرهنگ ماست و زندگی تک‌والدی، طلاق و روابط قبل از ازدواج به‌عنوان پدیده‌های اجتماعی عادی‌ به راحتی در فیلم‌ها و سریال‌ها دیده می‌شود؛ در صورتی که باید این مشکلات، هم‌زمان با نمایش، رصد شده و آسیب‌ آن‌ها نیز تحلیل و نقد شوند.

مردم قدیم با مردم جدید هیچ تفاوتی ندارند، به‌جز دسترسی به دنیای اطلاعات و ارتباطات، اگر در گذشته محلات را ریش‌سفیدان می‌چرخاندند و مشکلات‌ افراد با یکدیگر بدون شکایت به مراجع قضایی حل‌وفصل می‌شد، امروز به دلیل گسترش ارتباطات مجازی، تضعیف جایگاه بزرگ‌ترها در جامعه و... حتی دادگاه‌ها هم نمی‌توانند به حجم زیاد شکایت‌های ناشی از ارتباطات خارج از چارچوب جواب دهند که در کنار آن شورایی به نام حل اختلاف ایجاد شده تا بلکه بتواند در حکم همان ریش‌سفیدان سابق به فعالیت بپردازد که این در حکم مسّکن است و نمی‌تواند بدون مشارکت مردم، جامعه را به‌تنهایی به سوی خیر و صلاح پیش ببرد.

 


نویسنده: محمدجواد ابوعطا
نوع:
منبع درج : روزنامه شهرآرا- 18 دی92