سه شنبه, ۰۷ مهر ۱۳۹۴ ۱۳:۴۷ ۹۱۶
طبقه بندی: دبیرخانه
چچ
تعریف محله، مدیریت و برنامه ریزی محله محور

تعریف محله، مدیریت و برنامه ریزی محله محور

محله" نشانه ای آشنا است برای همه شهروندان، چرا که با آن احساس نزدیکی می کنیم. اما مگر محله چه در خود دارد که ضمیرمان با آن غریبی نمی کند و آن را واژه ای صمیمی از جنس خودی می پندارد؟حس تعلقی که به محله داریم از کجا آمده؟ از کوچه ها و خانه های چسبیده به هم؟ از مناسبات دوستانه یا همسایگی؟

مفهوم محله بعنوان بستر یا محل سکونت، ریشه تاریخی دارد. بنا به یک تعریف تاریخی، واحدهای مختلف شهر که طبقات مختلف اجتماعی را در خود جای می‌دهند و یا نواحی شهری ، با مرزهای اداری یا رسمی که دامنه‌ای از گروه‌های اجتماعی را تحت پوشش قرار می‌دهند محله نامیده‌می‌شود.

در جامعه امروز شهری برای دستیابی به توسعه پایدار شهر ، محلات بنیادی ترین عناصر شهری و حلقه واسط بین شهر و شهروندان می باشند. از گذشته های دور محله های شهرها در شکل دهی و سازماندهی امور شهری جایگاه ویژه داشتند. هر محله با ارایه خدمات روزمره مورد نیاز خود و با ایجاد نمادهای محله ای و ویژگی های خاص موجب می شد ساکنان آن نوعی احساس تعلق و نوعی هویت داشته باشند تا جایی که هر شهروند با نام محله ای که در آن می زیسته شناخته می شد.

بنابراین محله رکنی است مابین خانواده و شهر. محله از خانه های مجاور هم در یک فضای جغرافیایی خاص تشکیل می شود و خانواده نسبت به محله مسکونی خود احساسی مشابه خانه مسکونی خود را دارد و با ورود به محله خود را در یک محیط آشنا و خودی مثل خانه می بیند. محله از تجمع و به هم پیوستگی، معاشرت نزدیک، روابط محکم همسایگی و اتحاد غیر رسمی میان گروهی از مردم به وجود می آید.

در گذشته جهت مدیریت آبادانی، پاکسازی و ایجاد امنیت در محلات از اهالی آن مشارکت می خواستند و در تمام مسایل مربوط به محله، نقش شهروندان حایز اهمیت بود ولی به مرور این نقش از مردم برداشته شد و ساکنان محله ها از هویت خاص محله خود تهی شدند. در چین وضعیتی شهروندان خود را منفعل و جدا از محله و شهر احساس می کردند و همچنین مسایل شهر در غیبت شهروندان اداره می شد.

اما با گسترش فن آوری و شدت استفاده از وسیله نقلیه شخصی، وابستگی افراد به قلمرو سکونتی و خدمات فراهم شده در آن کاهش یافته است. از طرفی دیگر، نیاز به ارتباط چهره به چهره هنوز زوال نیافته و اهمیت طراحی محله در توانایی آن برای ارتقا تعامل اجتماعی واضح است.

در این میان احیاء محلات امر ساده ای نیست که یک سازمان بتواند تنها و بدون مشارکت سایر نهادها و ارگان های مسؤول، ذینفع و تأثیر گذار و همچنین همراهی شهروندان ساکن در محله ها آن را به انجام برساند. بنابرین توجه به بعد اجتماعی محله ،قلمروهای اجتماعی نیزبه عنوان یک ضرورت در این زمینه محسوب می شود.

بسیاری از مسائل و مشکلات شهرهای امروزی ریشه در عدم مشارکت مردم در طرح و اجرای برنامه ها دارد، به طوری که اجرای هر برنامه بدون در نظر گرفتن نظر و مشارکت مردم کاری بیهوده است. بر اساس فرمایشات رهبر کبیر انقلاب امام خمینی(ره) مبنی بر این که در شهرها مردم خود بهتر تصمیم گیری می کنند، یکی از لوازم برنامه ریزی در مدیریت محله محور، توجه به مشارکت فعال و اثربخش همه جانبه افراد در تمام ابعاد مختلف با توجه به دانش و میزان فعالیت آنها می باشد.

در دنیای کنونی آسیب ها و مشکلات ناشی از بی توجهی به رویکرد محله محور در برنامه ریزی شهری بر مدیران و برنامه ریزان حوزه شهری پوشیده نیست و مشارکت واقعی و معنا دار مردم در فرآیندهای برنامه ریزی و توسعه آن مورد تأیید برنامه ریزان شهری است که این مهم بیش از هر چیز در سطح خرد و محله ای ضرورت می یابد. به همین سبب گام نخست برای تجویز انجام هر اقدامی در هر محله، شناخت دقیق آن است. دستاورد پژوهشگران محله، آن چنان ارزشمند است که بردباری و حوصله در برابر هر ناملایماتی را توجیه می کند.

نکته پایانی اینکه علیرغم سیاست مبنای شهرداری در خصوص موضوع محله محوری، حذف عناصر محله ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله ای یکی از آسیبهای جدی است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است. لذا مدیریت شهری باید در کنار برنامه ریزی برای شهر و سازمان دادن فعالیتهای شهری، در راستای شناسایی بهتر مشکلات بومی_محله ای با جلب مشارکت شهروندان واستفاده از پتانسیل های مردمی در راستای بهبود شرایط فرهنگی و اجتماعی گام بردارد.

نویسنده: پروانه رضازاده
نوع: